zvcmz02

KNJAŽEVAC – DRUGI PUT

Priču o Knjaževcu i okolini, ovoga puta, završiću pogledom u Zavičajni muzej Knjaževac i crkvu Svetog Đorđa. Knjaževac, kao i mnogi gradovi i varoši po Srbiji, ima dugu i uzbudljivu istoriju – što dokazuje da se nalazi na dobrom mestu i da je uvek bio dobar za boravak. Artefakti, ilustracije, modeli, slike, delovi nameštaja, odeća i čuvene dvopređne čarape – od praistorije do XX veka smestilo se u nevelikim prostorima Zavičajnog muzeja Knjaževac.

Pogled iz muzejskog dvorišta ka ulaznoj kapiji

Pogled iz muzejskog dvorišta ka ulaznoj kapiji

Kroz Muzej

Zavičajni muzej se nalazi nadomak strogog centra Knjaževca u kući porodice Sibinović, tadašnjih vlasnika rudnika „Dobra sreća“ u mestu Vini. Kuća je sagrađena 1906. godine, arhitektonski je kombinacija akademizma sa elementima secesije, pre svega u dekoraciji i simbolici.

Godina izgradnje i inicijali vlasnika

Godina izgradnje i inicijali vlasnika

Ukršteni rudarski čekići na medaljonu u biljnoj ornametntici secesije kao ukras natprozornika

Ukršteni rudarski čekići na medaljonu u biljnoj ornametntici secesije kao ukras natprozornika

Svrdla za bušenje rudarskih okana kao plastri pored ulaznih vrata na dve kuće Muzeja

Svrdla za bušenje rudarskih okana kao plastri pored ulaznih vrata na dve kuće Muzeja

Statua rudara kao ukras i simbol na krovu

Statua rudara kao ukras i simbol na krovu

Iz dvorišta, kroz guste krošnje, promalja se pogled na Timok i mesto nekadašnjeg okupljališta i kupališta, gde je svirao orkestar i plovili čamci, a gradska elita uživala u čarima reke.

Pogled na nekadašnje kupalište, knjaževački 'Štrand'

Pogled na mesto gde se nalazilo kupalište, knjaževački ‘Štrand’

Muzejske postavke arheološke, etnološke i umetničke zbirke, od praistorije, preko rimskog doba, srednjeg veka, perioda Osmanske vlasti, pa sve do XIX i XX veka obogaćene su jedinstvenim delima, crtežima ugljenom na platnu, akademskog slikara Knjaževčanina Dragoslava Živkovića – što svemu daje poseban pečat. U zasebnom delu galerije Muzeja predstavljeni su neki od najboljih radova ovog zatajnog majstora platna.

Dionis, ugaljen na platnu, rad Dragoslava Živkovića

Dionis, ugaljen na platnu, rad Dragoslava Živkovića

Od kamenih sečiva paleolita; artefakata, ostataka keramike i modela neolitskog naselja; statueta iz bakarnog doba; igala bronzanog perioda zaključno sa fotografijom pećinskog crteža iz lokaliteta Grabovnica, koji je krasio pećinu na Staroj planini u gvozdeno doba, a jedini je za sada otkriveni pećinski crtež u Srbiji – sve ukazuje na to da je Knjaževac sa svojom okolinom bio dom ljudskom rodu od kako je ljudskog roda.

Pogled sa ulaza na maketu neolitskog naselja i deo ilustracije D. Živkovića

Pogled sa ulaza na maketu neolitskog naselja i deo ilustracije D. Živkovića

Pećinski crtež iz Grabovice (crtež su nepoznati nasilnici svojevremeno delimično oštetili, pokušali su da ga odvale!)

Pećinski crtež iz Grabovice (crtež su nepoznati nasilnici svojevremeno delimično oštetili, pokušali su da ga odvale!)

Let ka visinama i razvoju metalurgije doneo je period antike, tačnije rimske vladavine. Upotrebni predmeti, nakit, ukrasni predmeti od metala i keramike krase vitrine i prostore Zavičajnog muzeja Knjaževac, a nadgrobni spomenici i žrtvenici izloženi su u Lapidarijumu Arheo-etno parka u selu Ravna nadomak Knjaževca u blizini iskopina utvrđenja Timacum Minusa.

Timakum Minus

Timakum Minus

Rimski katanac

Rimski katanac

Deo nadgrobnih spomenika u Arheo-etno parku Ravna, fotografija iz 2017.

Deo nadgrobnih spomenika u Arheo-etno parku Ravna, fotografija iz 2017.

Deo nadgrobnih spomenika u Arheo-etno parku Ravna, fotografija iz 2017.

Deo nadgrobnih spomenika u Arheo-etno parku Ravna, fotografija iz 2017.

Pored nalaza iz srednjevekovne nekropole Slog, koji pripovedaju o običajima sahranjivanja u Slovena koji su stigli na ovo područje i na njemu ostali, mene su opčinili, na oko, sitni nalazi iz Bogorodičine crkve u Donjoj Kamenici (koja me i dan danas omamljuje) poput ostataka srebrne pozlaćene dijademe.

Bogorodičina crkva u Donjoj Kamenici,  jul 2017.

Bogorodičina crkva u Donjoj Kamenici, jul 2017.

Srebrna pozlaćena dijadema

Srebrna pozlaćena dijadema

U ovom delu Muzeja priča se završava oslobođenjem od Otomanskih osvajača i rađanjem savremenog Knjaževca, Gurgusovačkom kulom, crkvom Svete Trojce i Svetog Đorđa.

zvcmz16

Novo doba, život i običaji

Penjući se stepenicama, prolazeći simbolično između jave i sna, posetilac ulazi u svet običaja, odeće i narodne i gradske, ulazi u svet dvopređnih čarapa i ukrasa za glave gradskih dama koji su govorili o bogatstvu i statusu. Razgledajući izloženi delić velike etnološke zbirke Zavičajnog muzeja Knjaževac lagano se gradi slika o razvitku privrede, zanatstva, građevinarstva, običaja pa i samog života ovog grada Istočne Srbije.

Prolaz između jave i sna, između devojačkog sanduka za 'spremu' i kreveta za snivanje

Prolaz između jave i sna, između devojačkog sanduka za ‘spremu’ i kreveta za snivanje

zvcmz20

Dvopređne čarape. Zavičajni muzej Knjaževac ima jedinstvenu i najveću zbirku ovih čarapa u svojoj Etnološkoj zbirci

Dvopređne čarape. Zavičajni muzej Knjaževac ima jedinstvenu i najveću zbirku ovih čarapa u svojoj Etnološkoj zbirci

zvcmz24

Ukras za glavu po kojem se prepoznavao status i bogatstvo porodice

Ukras za glavu po kojem se prepoznavao status i bogatstvo porodice

Desno 'samo za tvoje oči'; levo za publiku

Desno ‘samo za tvoje oči'; levo za publiku

A u crkvi Svetog Đorđa

Svega nekoliko kuća dalje od Muzeja nalazi se crkva Svetog Đorđa koja je prva crkva u ovom kraju sa odlikama baroknog stila i sa baroknim zvonikom. Knjaževac je već 1833. godine oslobođen i pripojen Srbiji. U čast prvog dolaska čestitoga knjaza Miloša te 1833. godine započeta je gradnja. Crkva je završena 1835, a zvonik je podignut 1866. Srpsko-turski rat 1876. crkvu je razrušio, no dve godine nakon mraka Knjaževčani su svoju crkvu obnovili i novi ikonostas dobili.

Pogled na crkvu Svetog Đorđa

Pogled na crkvu Svetog Đorđa

Unutrašnjost crkve sa ikonostasom iz 1880-ih, slikara Nikole Markovića

Unutrašnjost crkve sa ikonostasom iz 1880-ih, slikara Nikole Markovića

Danas se u ovoj crkvi krije jedna posebnost, nešto što se ni u jednoj drugoj crkvi ne može videti, a na žalost je sakriveno ispod nebrojenih slojeva gareži pa se zapravo ni ne vidi, ali kada vas vodi MA Milena Milošević Micić, istoričarka umetnosti onda saznate šta se zapravo tu krije. U svodu crkve na desnoj strani u jednom od ukupno 4 medaljona nalazi se freska sa predstavom knjaza Mihajla kao sveca. Fotografisala sam i uz pomoć raznih kompjuterskih alata za obradu slika uspela donekle da svetoga knjaza učinim vidljivim i da vam ga predstavim. Bilo bi divno kada bi  oni koji to mogu bili svesni koliko je važno da ovaj medaljon bude očišćen i svetu predstavljen. Možda, jednom, ko zna…

Medaljon sa predstavom kneza Mihajla kao sveca

Medaljon sa predstavom kneza Mihajla kao sveca iz dva različita ugla i posle ozbiljne kompjuterske foto obrade

Fotografije – M. Sikošek

Obavezno prelistati digitalni pojmovnik ’Knjaževac – O Zavičaju od A do Š’ na linku

Detalj iz muzejskog dvorišta

Detalj iz muzejskog dvorišta

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Posted in Muzeji i galerije, Umetnost and tagged , , , , , , , , , , .